Generatie Z 212 en jeugdprotesten in Marokko: van de digitale wereld naar de straat

Marokko is momenteel – najaar 2025 – getuige van een brede, door jongeren geleide, massale protestgolf die fundamentele vragen over sociale rechtvaardigheid, basisrechten, de verslechtering van de openbare diensten en de politieke legitimiteit van het regime weer op de politieke agenda heeft gezet.

Deze beweging, die de naam “Gen Z 212″* kreeg, naar het internationale netnummer van het land, ontstond niet uit een vacuüm; ze ontstond uit een lange opeenhoping van marginalisering, armoede, het ontbreken van essentiële diensten in de gezondheidszorg en het onderwijs, en de toenemende werkloosheid en corruptie. De beweging ontstond spontaan na een tragisch incident in het Hassan II-ziekenhuis in Agadir, waar vrouwen tijdens de bevalling stierven door gebrek aan zorg.

Die vonk mondde uit in een sociale opstand die zich snel verspreidde naar grote steden zoals Rabat, Casablanca, Fez, Marrakesh, Taroudant, Salé en Oujda, en al snel een uiting werd van een alomvattende crisis die een hele generatie Marokkaanse jongeren, met name uit de arbeidersklasse en de arme klasse, doormaakte.

Wat deze beweging onderscheidde, was niet alleen haar breedte en geografische spreiding, maar ook haar afhankelijkheid van nieuwe organisatie- en mobilisatiemechanismen die hun oorsprong vonden in de digitale sfeer en hun weerklank vonden in de praktijk. Hier manifesteert zich de relatie tussen de Marokkaanse ervaring en het concept van “elektronisch links en elektronische strijd”, waar een tastbare sociale dimensie een technologisch-organisatorische dimensie ontmoet om een ​​nieuwe vorm van politieke actie te creëren.

De kernkracht van dit model is dat het de politiek terugwint van de oude elite en deze teruggeeft aan de straat en de jeugd. Het bevestigt voortdurend dat technologie niet neutraal is; het is een instrument van overheersing in de handen van het kapitalisme en autoritaire regimes, maar het kan tegelijkertijd een instrument van bevrijding worden als het op een progressieve, linkse en georganiseerde manier wordt ingezet.

Wat er in Marokko gebeurde, weerspiegelt deze mogelijkheid: met eenvoudige middelen bouwden jongeren een alternatieve, vrije digitale publieke sfeer op waarin ze hun afwijzing van autoritarisme, corruptie, onrecht en de marginalisering van hun dagelijks leven uitten. Korte video’s, memes en online debatten werden echte hulpmiddelen voor politieke mobilisatie, organisatie en het creëren van een kritisch massabewustzijn – los van de officiële media die de beweging zwart wilden maken en wilden beperken tot gewelddadige acties en vandalisme.

1. De genetwerkte digitale organisatie van jongeren overstijgt traditionele mechanismen en creëert een nieuwe linkse arena van strijd

Wat deze beweging onderscheidt, zijn niet alleen haar eisen – gericht op het verbeteren van de gezondheidszorg en het onderwijs, het creëren van banen, het ter verantwoording roepen van corruptie en het bereiken van sociale rechtvaardigheid – maar, belangrijker nog, haar elektronisch-digitale organisatievorm en tools die precies de ideeën van de Elektronische Linkerzijde belichamen.

De beweging organiseerde zich grotendeels buiten de traditionele kaders van partijen en vakbonden, die om vele redenen zwakke banden hadden met de nieuwe generaties en, in de ogen van veel jonge vrouwen en mannen, verstard waren tot rigide bureaucratische structuren die de zorgen van mensen niet langer konden uiten. De digitale sfeer daarentegen opende de weg naar een geheel andere manier van organiseren – gebaseerd op flexibiliteit, snelheid en openheid. Platforms zoals TikTok, Instagram en Facebook werden instrumenten voor mobilisatie en mobilisatie, terwijl Discord-servers uitgroeiden tot zoiets als “digitale volkscentra” voor debat, planning en collectieve, horizontale besluitvorming.

Dit nieuwe organisatiepatroon vertegenwoordigt een fundamentele stap voorbij de concepten van individueel leiderschap of strikt hiërarchisch centralisme. Er is niet langer één leider of piramide van leiderschapscomités die de gebeurtenissen controleert; in plaats daarvan zijn er horizontale netwerkgroepen die elk hun eigen beslissingen nemen binnen gedeelde algemene doelen.

Deze decentralisatie was geen teken van zwakte, maar een bron van kracht, omdat het het voor de autoriteiten en veiligheidsdiensten moeilijk maakte om de beweging te penetreren of te onthoofden door één enkele leiding als doelwit te kiezen. Zelfs toen accounts werden geblokkeerd of activisten – vrouwen en mannen – werden gearresteerd, bleef de beweging in staat zichzelf te reproduceren en haar organisatorische ruimte uit te breiden.

Dit vermogen tot overleving en vernieuwing weerspiegelt de ware geest van elektronisch-digitale organisatie en strijd, waarbij organisatie geen rigide apparaat is, maar een levend netwerk dat zich kan uitbreiden en transformeren afhankelijk van de omstandigheden.

De netwerkarchitectuur maakte het mogelijk dat de beweging zich snel en gemakkelijk over een groot geografisch gebied verspreidde – van grote steden tot perifere gebieden – en dat ze de repressie en digitale surveillance in het veld kon omzeilen. De autoriteiten probeerden herhaaldelijk accounts te sluiten, content te blokkeren of coördinatoren aan te vallen, maar het gedecentraliseerde karakter van de beweging beperkte de impact van die pogingen.

Op het moment dat een account wordt gesloten, wordt er een andere geopend; zodra een organisatorische link wordt verbroken, ontstaan ​​er alternatieve kanalen. Deze dynamiek stelt de autoriteiten voor een reëel dilemma: ze worden geconfronteerd met een “massaal organisatieproces” in een nieuwe vorm die moeilijk te controleren is, niet met een traditionele organisatie die kan worden ontmanteld door de leiders te arresteren.

Genetwerkte digitale organisatie is een nieuwe vorm van politieke cultuur en organiseren die gangbaar is onder jonge vrouwen en mannen van vandaag. Debatten op Discord-servers beperkten zich niet tot slogans of veldplannen; ze werden een gedeelde educatieve ruimte waar jongeren ervaringen uitwisselden, strategieën bespraken en een gemeenschappelijke taal van strijd ontwikkelden. In die zin was de digitale sfeer een communicatiemiddel dat transformeerde in een “multi-platform collectieve linkse school” die een nieuw politiek bewustzijn voortbracht dat verder gaat dan de voogdij van traditionele partijen en het intellectuele discours van de elite.

Wat we hier zien, is de ware geboorte van een nieuwe linkse ruimte die van onderaf ontstaat, vanuit eigen initiatieven, vanuit collectief werk – geworteld in technologie als een bevrijdend instrument in plaats van een instrument van overheersing onder de controle van digitale kapitalistische bedrijven en autoritaire staten.

We kunnen stellen dat de genetwerkte digitale organisatie die door Marokkaanse jongeren is gecreëerd de praktische uitdrukking is van de stelling van Elektronisch Links dat de digitale sfeer vandaag de dag een belangrijke arena van de klassenstrijd is geworden. Net zoals fabrieken, boerderijen en kantoren de belangrijkste arena’s zijn van de confrontatie tussen kapitaal en arbeid, is het internet de nieuwe complementaire “fabriek” geworden voor het creëren van bewustzijn en het organiseren van verzet.

Het verschil is dat deze nieuwe fabriek geen materiële plek is, omgeven door muren; het is een open, mobiele ruimte waar debatkringen zich uitbreiden en initiatieven met groot gemak ontstaan ​​– wat het een wereldwijd, internationaal karakter geeft omdat het nationale grenzen doorbreekt en mogelijkheden creëert voor communicatie en coördinatie tussen geografisch ver verwijderde, maar in essentie gelijkgestemde bewegingen.

Als we de Marokkaanse beweging vergelijken met andere ervaringen in de regio, zien we dat deze een onderscheidend karakter heeft. In Tunesië bijvoorbeeld werden digitale platforms al sinds 2011 gebruikt voor mobilisatie, maar in eerste instantie. In Libanon werden WhatsApp en Telegram in 2019 centrale instrumenten voor het organiseren van demonstraties.

In Marokko zagen we echter in 2025 de intrede van een hele generatie die politiek alleen via digitalisering kent en de digitale sfeer ziet als een natuurlijk verlengstuk van haar leven. Dit maakt de “Gen Z 212”-beweging tot de eerste bijna volledig digitale opstand in de Arabische wereld, en bevestigt dat de toekomst van de linkse strijd niet mogelijk zal zijn zonder deze transformaties te absorberen en effectief te benutten – door digitale linkse internationale netwerken en progressieve technologische alternatieven op te bouwen die nationale grenzen overschrijden en ervaringen wereldwijd coördineren en verbinden.

2. De gestelde eisen weerspiegelen de levende kern van links: sociale rechtvaardigheid en de behoeften van de massa.

Wat opvalt in de ervaring van Marokkaanse jongeren, is dat de eisen die ze op straat en online stelden, ondanks hun directe eenvoud, een diep linkse inhoud hebben, ook al behoren de meesten van hen niet tot een politieke organisatie. Deze jongeren realiseerden zich – bewust of door een collectieve politieke intuïtie – dat de kracht van elke emancipatiebeweging ligt in het bouwen van een gemeenschappelijke basis.

Ze lieten zich niet meeslepen door ideologische schermutselingen en conflicten binnen de elite. Hoewel dergelijke debatten belangrijk zijn voor de intellectuele ontwikkeling van links, hebben ze decennialang de linkse krachten uitgeput en gefragmenteerd tussen rivaliserende stromingen en theoretische details. Deze jongeren zijn voorbij die intellectuele vermoeidheid gegaan en hebben het kompas verlegd naar wat de werkende, arme massa werkelijk bezighoudt – van de realiteit op de grond naar de theorie, niet andersom.

Links wordt hier niet beoordeeld op wie marxistische slogans verkondigt of alleen maar in theorie socialistisch beleid schrijft of herhaalt, maar op wie praktisch en theoretisch, op de grond, bijdraagt ​​aan het verbeteren van de levens van de werkende armen op het gebied van gezondheid, onderwijs, werk, waardigheid, rechten en rechtvaardigheid, en wie het pad van hun dagelijkse strijd beïnvloedt – zelfs als dat in beperkte, geleidelijke stappen gebeurt.

De eisen die zij formuleerden, draaiden om het verbeteren van het openbaar onderwijs, het garanderen van gratis en effectieve gezondheidszorg, het creëren van banen die de menselijke waardigheid waarborgen, het bestrijden van corruptie en het bereiken van sociale rechtvaardigheid in de verdeling van middelen. Deze eisen vertegenwoordigen de levende kern van links denken, omdat ze onrecht, klassenstrijd en de dagelijkse behoeften van mensen centraal stellen – van waaruit actie voortkomt.

3. Veld- en digitale repressie onthullen moderne controlemechanismen, maar versterken ook het bewustzijn van digitale weerstand

De jongerenbeweging in Marokko was niet zomaar een vreedzame protestgolf die werd beantwoord met politieke retoriek of beloften van hervormingen; vanaf het eerste moment werd ze behandeld als een existentiële bedreiging voor het regime, wat tot uiting kwam in de harde repressie waarmee de jongeren te maken kregen. Veiligheidstroepen gebruikten in sommige gebieden scherpe munitie – met name in Lqliâa bij Agadir, waar martelaren sneuvelden door kogels van de gendarmerie – samen met traangas, wapenstokken, nachtelijke achtervolgingen en de arrestatie van honderden mensen, van wie een groot deel minderjarig was.

Deze repressie was geen ongecontroleerde reactie, maar een berekend beleid gericht op het terroriseren van een hele generatie en het breken van haar wil voordat haar organisatiebewustzijn wortel kon schieten. De repressie ging gepaard met een systematische methode om ontspoorde gebieden te isoleren door middel van veiligheidscontroles, het afzetten van volkswijken en het blokkeren van wegen om te voorkomen dat demonstranten zich tussen steden konden verplaatsen. Massale arrestaties werden gebruikt om de straten leeg te maken.

Het allerbelangrijkste is dat de autoriteiten zich vooral op jongeren en minderjarigen richtten, omdat zij de ruggengraat van de beweging vormden. Daarmee lieten ze zien dat het echte gevaar van deze nieuwe generatie komt, die niet bang is voor de straat en over digitale organisatietools beschikt die niet makkelijk in te dammen zijn.

Deze ruwe vorm van veldrepressie viel samen met een zachte digitale vorm. Digitale detentie en digitale moord zijn parallelle mechanismen die zich richten op de online sfeer van de beweging. Accounts werden verwijderd, content geblokkeerd en de toegang tot groepsdiscussies beperkt in een poging de straat te scheiden van de digitale sfeer die haar voedde. Zo zagen we de autoriteiten ‘dubbele repressie’ toepassen: op straat met wapenstokken en kogels, en op het netwerk met behulp van algoritmes en platformbeperking.

Maar wat de autoriteiten niet verwachtten, was dat deze repressie, in plaats van de beweging te stoppen, het bewustzijn van zowel digitaal als fysiek verzet versterkte. Op straat bedachten jongeren nieuwe vormen van samenkomst: mobiele nachtelijke demonstraties, het vertrouwen op kleine groepen in plaats van grote marsen, en het gebruiken van buurten als ruimtes voor lokaal protest.

Deze tactiek maakte het voor de politie moeilijk om de beweging in één keer neer te slaan en opende mogelijkheden voor lokale grassroots-organisatie. In de digitale sfeer verschoof het debat snel van geblokkeerde accounts naar alternatieve accounts en naar veiligere platforms, met wijdverbreid gebruik van VPN’s en encryptie.

Veldrepressie legde de grenzen van het autoritaire systeem bloot, omdat het niet langer alleen te maken had met een woedende menigte, maar met een digitale generatie die zich kon aanpassen. Met elke poging tot repressie reproduceerden jongeren hun organisatie flexibeler en ontwikkelden ze het besef dat de strijd tegen de staat niet gedeeltelijk, maar alomvattend is – gericht op het lichaam op straat en het bewustzijn op het netwerk. Hier verschijnt de essentie van wat de elektronische linkerzijde de “digitale klassenstrijd” noemt, waar moderne repressiemiddelen klassieke ontmoeten.

Het is duidelijk geworden dat de controle over de straat niet losgekoppeld kan worden van de controle over de digitale sfeer, en dat wanneer de staat kogels op lijken afvuurt, hij tegelijkertijd accounts blokkeert. Maar verzet ontwikkelt zich ook langs beide vectoren: op straat door de uitbreiding van populaire veldtactieken, en op het netwerk door het uitvinden van beschermingstools en alternatieve organisatievormen.

Deze interactie tussen veld en digitaal opent een reële horizon voor de elektronische linkerzijde om een ​​internationalistisch project te ontwikkelen dat zowel de mensheid als de technologie bevrijdt. Het vermogen om digitale repressie te overstijgen weerspiegelt een groeiend politiek bewustzijn van de noodzaak om de tools te controleren en alternatieve progressieve linkse technologieën te ontwikkelen, in plaats van ze volledig over te laten aan monopolistische kapitalistische bedrijven en autoritaire staten.

4. Het omzetten van spontane jeugdenergie in een radicaal, georganiseerd emancipatieproject

Ondanks de kracht van dit model blijven de uitdagingen aanzienlijk. Het ontbreken van centrale coördinatie kan een zwakte worden als een strategische visie op de lange termijn niet uitkristalliseert. Belangrijker nog, deeleisen moeten gekoppeld worden aan een alomvattende emancipatorische horizon, zodat de beweging niet blijft hangen in het domein van louter hervormingen.

Hier komt de noodzaak naar voren van een gefundeerde, elektronische linkerzijde, georganiseerd als een intellectuele en organisatorische stroming die spontane energie omzet in een politiek emancipatorisch project dat digitale en concrete strijd verenigt, directe eisen koppelt aan een radicaal-socialistische visie en gebaseerd is op een brede, inclusieve gemeenschappelijke basis die brede allianties smeedt om transformatieve verandering te bewerkstelligen.

Deze jongeren- en massabeweging weerspiegelt duidelijk de geest van een open links dat zelfisolatie binnen elitekringen weigert en zich inzet voor het openen van meerdere fora voor debat en gezamenlijke actie. In de digitale debatruimtes was er geen ideologische hoeder of buitensporige hiërarchie, maar vrije discussies, meerdere stemmen en de vrijheid om ideeën te presenteren.

Wat werd geconsolideerd, in stand gehouden en vertaald in politieke actie, waren de punten die het leven van mensen raakten. Hier wordt de ware betekenis van participatieve basisdemocratie gerealiseerd: collectieve organisatie wordt een instrument om inspanningen te verenigen rond wat de massa dient – ​​niet wat elite-intellectuelen behaagt. Deze oriëntatie biedt links een historische kans om zichzelf te vernieuwen, op voorwaarde dat het de neiging tot monopolisering van het denken en de cultuur van verdeeldheid die het zo lang heeft verlamd, achter zich laat.

Jonge vrouwen en mannen gaven een duidelijke boodschap af: we zullen niet wachten op top-down oplossingen, noch zullen we ons laten afleiden door onvruchtbare geschillen. We zullen ons werk opbouwen rond kwesties die van belang zijn voor het dagelijks leven van mensen. Dit praktische dialectische bewustzijn geeft de beweging haar kracht en stelt haar in staat zich te verspreiden en uit te breiden.

Handarbeiders en geestelijk werkers zijn niet in de eerste plaats geïnteresseerd in de vraag of de canonieke tekst van Marx, Lenin, Trotski, Mao of anderen is – ondanks hun grote historische rol in het menselijk denken – maar in het vinden van een goed uitgerust ziekenhuis, een respectabele school, een baan, gelijkheid en waardigheid in het dagelijks leven – ver weg van corruptie en autoritarisme.

Dit zijn de gemeenschappelijke punten die de ontmoetingsplaats vormden – en ze kunnen de basis vormen voor links om een ​​radicaal emancipatorisch project op te bouwen dat de huidige situatie overstijgt en zijn rol als instrument van verandering naar socialistische bevrijding herwint.

5. Van het netwerk naar de straat… horizonten van een vernieuwd links

Het is belangrijk te benadrukken dat de elektronische linkerzijde zich niet presenteert als een vervanging voor de historische krachten van links of voor de organisatorische ervaringen die in de loop van decennia enorme strijd op alle gebieden hebben opgebouwd. Integendeel, ze zet deze voort, ontwikkelt ze en vult ze aan, en voegt een nieuwe dimensie toe aan de politieke, organisatorische en intellectuele instrumenten die links gebruikt in haar lange en complexe strijd tegen kapitalisme en autoritarisme.

Wat haar onderscheidt, is dat ze reageert op een nieuwe realiteit die is gevormd door de digitale revolutie, waarin strijdmiddelen zijn uitgebreid naar de digitale sfeer, platforms en netwerken die het massabewustzijn beheersen en de koers van het publieke debat bepalen.

Het ontkent dus niet de rol van linkse partijen, vakbonden en bestaande sociale bewegingen, maar roept hen op om te innoveren en te vernieuwen, de digitale dimensie te integreren in hun organisatorische en politieke strategieën, en bureaucratische rigiditeit en ideologische geslotenheid te overwinnen. De uitdaging waar links vandaag de dag voor staat, is niet alleen het confronteren van traditioneel kapitalisme en autoritaire regimes, maar ook het confronteren van digitaal kapitalisme, dat klassencontrole in zachtere, meer verborgen vormen heeft gereproduceerd – via data, algoritmen en alomtegenwoordige digitale surveillance.

Wat de jongeren in Marokko hebben gecreëerd, is een expliciete, dringende oproep aan alle linkse krachten. Politieke organisatie is niet langer een eenzijdige optie; ze moet multiplatform, open, flexibel en transparant zijn – en intelligent omgaan met de instrumenten van het digitale tijdperk. Deze complementaire visie betekent niet dat we klassieke structuren die een geschiedenis van klassenstrijd hebben opgebouwd moeten verlaten; het vereist dat we ze horizontaal en flexibel herbouwen om dichter bij de massa te staan ​​en snel te kunnen reageren – vooral bij jongere generaties.

De Marokkaanse jeugdervaring is een levend voorbeeld door middel van innovatieve, effectieve, genetwerkte digitale formaties – maar dit neemt niet weg dat er dringend behoefte is aan politieke, organisatorische en vakbondskaders die deze energieën kunnen beschermen, protesten kunnen begeleiden en ze kunnen omzetten in blijvende winst.

Dit vereist een dialectische integratie tussen oud en nieuw: tussen veldstrijd en digitaal momentum; tussen de historische ervaring van links en de durf en flexibiliteit die de digitale generatie met zich meebrengt. Deze dialectiek tussen continuïteit en vernieuwing kan links vandaag de dag de mogelijkheid bieden om opnieuw op te staan, lokaal in het Globale Zuiden en wereldwijd in het algemeen.

Daarom is de Elektronische Linkerzijde een oproep om het hele linkse project te vernieuwen – door de organisatorische, politieke, intellectuele, digitale en technische instrumenten, en meer, te ontwikkelen en te actualiseren – naast gezamenlijk werk en allianties gebaseerd op essentiële ontmoetingspunten. Het benadrukt ook de noodzaak om de leiderschapsrol van jongeren binnen linkse organisaties te versterken, intellectuele en organisatorische vernieuwing te verzekeren en ruimte te creëren voor hun creatieve, steeds vernieuwende energieën om centraal te staan ​​in besluitvorming en militant werk.

En het versterkt de relatie van links met de levens van de werkende armen en jongere generaties in een tijd van kapitalistische hegemonie en autoritarisme. De toekomst is aan links dat begrijpt dat de arena van de klassenstrijd zich vandaag de dag uitstrekt van de diepten van de straat tot de verste uithoeken van de digitale sfeer.

De Generatie Z 212-beweging heeft bewezen dat de relatie tussen linkse krachten en jongere generaties zich alleen kan ontwikkelen en wortelen door de strijd ter plaatse te integreren met digitale organisatietools en nieuwe vormen van organisatie en politiek discours. Het is een les, niet alleen voor dierbare kameraden binnen linkse en progressieve krachten in Marokko, maar voor links wereldwijd als geheel.

__________________________________________

Opmerkingen:

• Generatie Z: de generatie geboren tussen midden jaren negentig en het tweede decennium van de eenentwintigste eeuw; opgegroeid in een digitale omgeving, gebruikt technologie en sociale media als een essentieel onderdeel van het dagelijks leven en combineert de fysieke en virtuele wereld, waardoor ze beter in staat is tot mobilisatie en organisatie via de digitale sfeer.
  ** “The Electronic Left” is een moderne linkse stroming die de tools, het discours en de organisatiemechanismen van traditioneel links wil ontwikkelen door digitale technologie en de netwerksfeer in te zetten in organisatie, debat en mobilisatie. Het presenteert zichzelf niet als een vervanging voor de historische krachten van links; het vult ze juist aan en ontwikkelt ze, en pleit voor de integratie van digitale platforms en participatieve democratie met veldstrijd om theoretische vragen te koppelen aan de dagelijkse behoeften van de werkende arme massa.

Alle solidariteit met de jonge vrouwen, jonge mannen en de werkende massa’s in Marokko die met bewustzijn en moed repressie en marginalisering trotseren en strijden voor een waardig leven en echte sociale rechtvaardigheid. En alle solidariteit met de linkse, progressieve, vakbonds- en mensenrechtenkrachten in Marokko die de kant van het volk kiezen en hun rechten, hun vrijheid van organisatie en meningsuiting, en de waarden van rechtvaardigheid en gelijkheid verdedigen.