Nederlandse stemming op het scherpst van de snede, Wilders mikt op herhaling van overwinning

Nederland gaat vandaag naar de stembus voor vervroegde verkiezingen met een nipte voorsprong . Geert Wilders hoopt op een tweede overwinning op rij voor zijn extreemrechtse Partij voor de Vrijheid.

De verkiezing voor alle 150 zetels in de Tweede Kamer van het parlement zal naar verwachting een nek-aan-nekrace worden tussen de verrassende winnaar van de vorige verkiezingen, de populistische, anti-islamitische Partij voor de Vrijheid (PVV) van Wilders, en het centrumlinkse blok van de Partij van de Arbeid en GroenLinks.

Na de stemming beginnen de partijen met onderhandelingen om een ​​coalitie te vormen en een meerderheid in het parlement te verwerven. Met 15 partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zullen zijn, zijn er mogelijk minstens vier partijen nodig voor een meerderheid. De PVV staat voorop in de peilingen, maar de meeste partijen hebben een regeringsdeelname uitgesloten.

De stembussen openen om 7.30 uur en sluiten om 21.00 uur lokale tijd. Omroepen publiceren een exitpoll zodra de stembus is afgelopen en werken deze een half uur later bij. De telling vindt ’s avonds en ’s nachts plaats.

Uit opiniepeilingen blijkt dat de huizenmarkt, de gezondheidszorg en immigratie bovenaan de lijst met zorgen van Nederlandse kiezers staan. Bijna twee derde wil antwoorden op het tekort aan betaalbare woningen, terwijl de gezondheidszorg oudere kiezers aanspreekt en immigratie een belangrijk thema blijft voor rechtse kiezers, blijkt uit een peiling van RTL. Onderwerpen zoals het klimaat en de defensie-uitgaven zijn naar de achtergrond verdwenen.

Na jaren in de oppositie te hebben gezeten, won Wilders bij de laatste verkiezingen zijn partij. Daarmee werd hij de grootste in de vertrekkende coalitie van vier partijen. Hij torpedeerde echter de regering omdat het hem niet lukte om alle maatregelen door te voeren die hij de strengste asiel- en immigratiemaatregelen van Europa noemde.

In juni trok hij de ministers van zijn partij terug, waarmee hij de vierde algemene verkiezingen in tien jaar tijd in gang zette. Daarmee zorgde hij ervoor dat het kabinet van premier Dick Schoof de geschiedenis inging als een van de kortste Nederlandse regeringen, met slechts elf maanden zitting.

Het kan maanden duren om na de stemming van woensdag de volgende coalitie te vormen. Het Nederlandse systeem van evenredige vertegenwoordiging zorgt voor coalities, en met de diepe verdeeldheid in het politieke spectrum liggen er zware onderhandelingen in het verschiet.

Rechtervleugel

Volgens peilingen ligt de PVV, de partij van Wilders, nog steeds op koers om het grootste blok te worden. Andere, meer gematigde partijen verkleinen de kloof echter.

De PVV heeft een asielmoratorium en de strijd tegen “woke ideologie die op hol is geslagen” centraal gesteld in haar campagne. “Dit is JOUW land! Nederland is vol, overvol, barst uit zijn voegen”, luidden de eerste woorden van haar manifest.

Wilders heeft voorgesteld om geld te besparen door de grenzen te sluiten, mannelijke Oekraïense vluchtelingen terug te sturen naar Oekraïne en de ontwikkelingshulp voor energie en gezondheidszorg te stoppen.

Zijn greep op de extreemrechtse basis neemt echter af, met Ingrid Coenradie, tot voor kort een weinig bekende politica, die nu een steeds prominentere stem in de Nederlandse politiek heeft. Ze heeft haar kleine partij JA21 omgevormd tot een opkomende conservatieve kracht door een beroep te doen op kiezers die Wilders beu zijn.

“De afgelopen jaren hebben mensen op Geert Wilders gestemd, of het nu uit steun of uit protest was. Maar nu zie je mensen teleurgesteld afhaken”, zei ze deze week. JA21 heeft nu genoeg steun om de coalitieonderhandelingen te beïnvloeden.

De partij heeft dit gedaan door te beloven het beleid inzake openbare orde te handhaven zonder de afbrandtactieken van Wilders, die de vorige regering ten val brachten. JA21 wil bijvoorbeeld nog steeds forse bezuinigingen op migratie, maar wijst het door Wilders gewenste inreisverbod af. De partij is ook bereid samen te werken met diverse fracties in het verdeelde Nederlandse parlement.

Ondanks de claim op pragmatisme staat het platform van JA21 verankerd in het extreemrechtse kamp.

De partij wil het verbod op islamitische kleding en gebedsoproepen voor de moskee uitbreiden, Syrische vluchtelingen terugsturen naar ‘veilige delen’ van het land en de ‘traditionele Nederlandse cultuur’ promoten.

“Binnen de extreemrechtse kant van het spectrum zijn zeer grote verschuivingen mogelijk”, zegt Matthijs Rooduijn, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam die populisme en rechtse politiek bestudeert.

“Uiteindelijk gaat het om de vraag wie de volgende coalitie gaat leiden, wat voor politiek we de komende jaren gaan zien”, zei hij bij de NOS. “We hebben veel chaos gezien en ik denk dat Nederland nu naar iets anders verlangt.”

Aan de linkerkant zei Henri Bontenbal, leider van de Christendemocraten en getipt als mogelijke premier, dat de stemming ook gaat over wie de komende termijn van vier jaar premier zal worden.

Het CDA bereikte bij de verkiezingen van 2023 een historisch dieptepunt, maar wist de verloren terrein terug te winnen door campagne te voeren met de belofte van een stabiele regering en betaalbare woningen onder leiding van de heer Bontenbal, die na die campagne het leiderschap overnam.

Het CDA gaat in de peilingen nek aan nek met de recent gefuseerde GroenLinks en de sociaaldemocraten (GroenLinks-PVDA), die naar verwachting allebei zo’n 15 procent van de stemmen zullen behalen. GroenLinks-PVDA, onder leiding van oud-Europeescommissaris Frans Timmerman, voert een bekend centrumlinks beleid en heeft ‘solidariteit’ als belangrijkste boodschap. Het belooft meer betaalbare woningen, een schoner milieu en een eerlijkere verdeling van de welvaart.

AI-aanval

Maandag bood Wilders zijn excuses aan voor de door AI gegenereerde beelden die bedoeld waren om Timmermans in diskrediet te brengen. De nepbeelden werden gepubliceerd op een anonieme Facebookpagina van twee Kamerleden van zijn partij.

Op de foto’s is onder meer te zien hoe de geboeide heer Timmermans wordt begeleid door de politie, en hoe de politicus geld aanneemt van een blanke man en het vervolgens geeft aan mensen in islamitische kleding.

Op een andere foto stond een portret van de heer Timmermans met daaronder het woord ‘corrupt’.

“Ongepast en onacceptabel. Ik distantieer mij hiervan. De site is offline. Excuses aan collega Timmermans”, schreef Wilders op X.